بربت نواز

بهمن ماه برای من یادآور نخستین روزهای شروع وبلاگ بربت نواز است. جرقه‏ی راه‏اندازی وبلاگی در مورد بربت و بربت‏نوازی از چند ماه قبل‏‏تر در ذهنم زده شد و بعد از مدتی بررسی و صحبت‏ با دوستان، وبلاگ را آغاز کردیم.

گفته بودیم که می‏خواهیم کمکی باشیم برای تمامی دوستداران و هنرجویان ساز بربت. در یک سال گذشته سعی کردم تا جایی که در توان دارم به پرسش‏های هنرجویان و علاقه‏مندان در مورد نوازندگی این ساز پاسخ دهم. بحث و گفتگوهای پویایی در این زمینه داشتیم که تلاش کردم در آن شرکت کنم و کمک کنم تا در مسیری ادامه یابد که برای همه‏ی ما نکته‏های ارزشمند و آموزنده در بر داشته باشد.

از تاریخ و پیشینه‏ی بربت و جایگاه آن در موسیقی ایران گفتیم، از تلاش‏های خستگی‏ناپذیر استاد نریمان و جمعی از شاگردانش در گردآوری و تدوین ردیف موسیقی ایرانی برای بربت صحبت کردیم. در مورد انتخاب ساز مناسب، نگهداری و تعمیر آن نکاتی را مطرح کردیم. سازهای نو را معرفی نمودیم و با سازندگان آنها به صحبت نشستیم. همین طور از مجموعه‏های بربت‏نوازی منتشر شده در این سال تا آنجا که باخبر شدیم، گفتیم و امیدوارم که شاهد انتشار آلبوم‏های بیشتر و بهتری در این حیطه باشیم.

در سالی که گذشت از استادان بزرگی سخن گفتیم. قصد دارم پس از این بیشتر از اساتید موسیقی ایرانی و به ویژه بربت‏نوازی که نقش تعیین کننده‏ای در موسیقی ایران، گسترش و آموزش آن داشته‏اند، چون استاد محمد فیروزی، حسین بهروزی نیا، ارسلان کامکار، نگار بوبان، ... نیز سخن بگوییم.

از برگزاری کنسرت‏های زیادی در ایران، کانادا و آمریکا به همراه ارکستر موسیقی ملی ایران و گروه مستان با عکس، فیلم و موسیقی خبر دادیم.

بخشی از وبلاگ را نیز به ارائه قطعات صوتی اختصاص دادیم که به احترام استاد نریمان با اجرای تک‏نوازی بربت از مجموعه‏ی «42 قطعه برای عود»، آغاز شد. قطعات این کتاب بیشتر برای نوازندگان پیشرفته‏ی ساز بربت مناسب به نظر می‏‏رسد. قصد دارم در آینده برای هنرجویانی که در آغاز راه هستند نیز قطعاتی را ضبط نموده و به همراه نُت آنها در وبلاگ بربت‏نواز قرار دهم.

ارائه‏ی نت‏های موسیقی از اهدافی‏ست که تاکنون به آن نپرداخته‏ایم اما این نوید را می‏دهم که آثاری از بزرگان موسیقی ایران، چون استاد ابوالحسن صبا، علینقی وزیری، درویش‏خان، حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان را که برای بربت تنظیم کرده‏ام و در کلاس‏های خود تدریس می‏کنم، همراه با نت در اختیار دوستداران این ساز قرار دهم که حرکت مهمی در گسترش رپرتوار نوازندگی ساز بربت خواهد بود. در کنار آثار کلاسیک موسیقی ایرانی، قطعاتی از ساخته‎های خودم را نیز همراه با نت‏هایشان در اختیارتان خواهم گذاشت.

به زودی بخش جدیدی را با نام «پرسش و پاسخ» به وبلاگ اضافه خواهیم کرد که لازم می‏دانم در موردش توضیح بدهم. در این بخش سوالاتی را که پیش از این توسط شما خوانندگان عزیز پرسیده شده و به آن پاسخ گفته‏ایم گردآوری می‏کنیم تا دسترسی به آنها آسان‏تر شود. شما می‏توانید پرسش‏هایتان در مورد بربت و شیوه‏های نوازندگی را مطرح کنید و یا با دیگر دوستان و علاقه‏مندان بربت‏نوازی در این وبلاگ به گفتگو بپردازید.

امکان دیگری که جدیدا به وبلاگ اضافه شده، «خبرنامه» است که با عضویت در آن از به‏روز شدن وبلاگ، ارسال پست‏های جدید و زمان و مکان کنسرت‏های بربت‏نوازی آگاه می‏شوید. برای اعضا که قطعا از علاقه‏مندان بربت و بربت‏نوازی هستند، هدیه‏هایی چون بلیت کنسرت، سیم ساز، مضراب و آلبوم‏های موسیقی در نظر داریم که بنا به شرایط به آنها تقدیم خواهد شد. 

با توجه به گسترده شدن فعالیت‏های وبلاگ بربت‏نواز، نیاز به امکانات و فضای بیشتری احساس می‏شود که به همین منظور، در آینده نزدیک در کنار این وبلاگ، سایت بربت‏نواز را نیز راه‏اندازی خواهیم کرد.

در اینجا از تمامی شما یاران و دوستان عزیز دعوت به همکاری می‏کنیم که اگر مایل هستید ما را از مقالات خود در زمینه‏ی معرفی و نقد آثار بربت‏نوازی، اطلاعاتی در مورد بربت که کمتر در مورد آن صحبت شده، خبرهای جدید در مورد اجراهای موسیقی، ساختِ سازهای نو، گفتگو با نوازندگان و سازندگان بربت، ... باخبر سازید تا در این زمینه از کمک شما استفاده کنیم.

بسیار خوشحال هستیم که در طیِ یکسال گذشته با استقبال خوب و گرم شما دوستان گرامی مواجه شدیم و در این مدت کوتاه نزدیک به 20000 بازدید داشتیم. از طریق «بربت‏نواز» دوستان بسیار خوبی در سراسر جهان پیدا کرده‏ام که علاقه‏ی مشترکمان بربت و بربت‏نوازی‏ست. از تمامی دوستان عزیزم و استادان خوب موسیقی که در این مدت با تشویق‏هایشان، در دیدارهای حضوری، تماس تلفنی، ایمیل و پیام‏هایشان در وبلاگ به ما دلگرمی دادند سپاسگزارم. محبت و لطف آنها کمک بزرگی بود در پیمودن این راه و به‏روز نگه داشتن وبلاگ.

از مدیران سخت‏کوش سایت‏ها و وبلاگ‏های موسیقی که با نقل مطالب وبلاگ بربت‏نواز، در معرفی ما به علاقه‏مندان موسیقی کمک شایانی کردند نیز تشکر می‏کنیم. دوستانمان در سایت‏های هنر و موسیقی، سُل، مجله موسیقی ایرانیان، مجله موسیقی پرشیا، موسیقی ما، موسیقی هنری ایران، هنرستان موسیقی و وبلاگ‏های گروه مستان، همایون شجریان، سیمرغ، تحریر، بربت‏زن، دیلمان، ...

در انتها دوست دارم از شما همراهان همیشگی و خوانندگان عزیز وبلاگ تشکر کنم که اگر پیگیری، لطف و تشویق‏های شما نبود، انگیزه‏ای برای ادامه‏ی این راه نداشتم. سپاس ویژه‏ای دارم از دوستان خوبم، «لولی بربت‏زن»، «امیر»، «مسعود ع»، «احمد آدم»، «فرشید سیامکی»، «علی قائم مقامی»، «امیرعلی حنانه»، «احسان آقایی»، «حسین شریفی»، «اقبال منصور»، «سیامک بدیعی»، «مسعود»، «ولنگار آزاد»، «سایه هیچ»، «هومن معین»، «مرتضی»، «مستانه»، «گیله لوی»، «گیلارین»، «لیلی»، «ندا»، «آزادی»، «نانا»، «سنور»،  .... که همیشه همراه ما بودند و با شرکت در گفتگوها و پرسش‏ها و تشویق‏هایشان به ما دلگرمی دادند.

برای همه‏‏ی شما آرزوی سلامتی و شادکامی دارم و امیدوارم که به کمک هم گام‏های بلندتری در راه موسیقی ایران برداریم.

مرا و یاد تو بگذار و کنج تنهایی / که هر که با تو به خلوت بود نه تنهاییست

همراهان عزیز و دوستداران نوای بربت، دوازدهمین قطعه تک‏نوازی بربت از مجموعه «۴۲ قطعه برای عود» را با نام «تنهایی» گوش کنید.

«قطعه تنهایی»

دستگاه شور

گوشه‏ها به ترتیب اجرا:

درآمد- قرچه- شور دوم- رضوی- حسینی- فرود.

برای دریافت و شنیدن این قطعه روی لینک زیر کلیک کنید.

 کیفیت 128 Kbps

 در صورتی که نمی‏توانید این آهنگ را با حجم زیاد دریافت کنید، روی لینک زیر کلیک کنید.

  کیفیت 64 Kbps

گروهی از دوستدارانِ نوای بربت و هنرجویانِ نوآموز از قطعات ارائه شده در وبلاگ بربت‏نواز استفاده می‏کنند و ممکن است تشخیص و درک دستگاه و گوشه‏های نواخته شده در هر قطعه برای این گروه از هنردوستان مشکل به نظر برسد و طبعا سوالاتی را برایشان ایجاد خواهد کرد. از این پس با ارائه هر قطعه، به دستگاه و گوشه‏هایی که قطعه در آن بسط و گسترش می‏یابد اشاره خواهم کرد. با امید اینکه علاقه‏مندان بهره‏ی بیشتری از قطعات و بارِ آموزشی آن‏ها ببرند.

«قطعه ساحل»

آواز دشتی (از متعلقات دستگاه شور)

گوشه‏ها به ترتیب اجرا:

درآمد- حاجیانی- بیات راجه- عشاق (اوج)- اشاره به دستگاه شور- بوسلیک – فرود به دشتی.

 برای دریافت و شنیدن این قطعه روی لینک زیر کلیک کنید. 

 کیفیت 128 Kbps

 در صورتی که نمی‏توانید این آهنگ را با حجم زیاد دریافت کنید، روی لینک زیر کلیک کنید.

 کیفیت 64 Kbps

عصر یک دوشنبه پاییزی، در هفته آخر آبان ماه، استاد نریمان، نوازنده پیشکسوت بربت (عود)، مهمان برنامه هفت اقلیم بودند که به موسیقی اختصاص دارد و از شبکه‏ی رادیویی فرهنگ پخش می‏شود.

در این گفتگو، استاد با کلام شیرینشان، ساعتی در مورد بربت و بربت‏نوازی سخن گفتند. از روزهایی در سال‏های دور که کارشان را در رادیو مشهد آغاز کردند تا روزهایی به نزدیکی امروز. از یارانشان گفتند و از ساخته‏هایشان. به پرسش‏های علاقه‏مندان پاسخ دادند و قطعاتی از ساخته‏هایشان را برای شنوندگان این برنامه پخش کردند.

صدای این مرد بزرگ موسیقی ایران، همچون نوای دل‏انگیز سازش آرامش خاصی به همراه دارد و در حرف‏هایش یک دنیا نکته‏ست برای کسانی که بخواهند بیاموزند. برای من، بسیار زیباست با اینکه استاد نریمان به صورت مکاتبه‏ای شاگردیِ استاد خالقی را کرده‏اند اما هنوز با همان شور وشوق از استادشان یاد می‏کنند و دنیایی از احترام در صدایشان موج می‏زند و از همین جاست که بزرگی انسان‏ها به چشم می‏آید. برای تنها یک کلمه یا نکته‏ی کوچک که از استادی آموخته‏اند تا آخر عمر قدرشناسش هستند و به نیکی و احترام از او یاد می‏کنند. به راستی که انسانیت بزرگ‏ترین ویژگی استاد نریمان است و امید دارم که ما نیز علاوه بر فراگیری هنر ایشان، از رفتار و کردارشان بیاموزیم.

 با آرزوی شادکامی شما دوستان خوب و بهروزی برای استاد عزیزم، شما را به شنیدن صدای گرم استاد نریمان دعوت می‏کنم.

برای دریافت این گفتگو در 2 بخش، بر روی لینک‏های زیر کلیک کنید.

جان روز و جان شب ای جان تو / انتظارم، انتظارم روز و شب

دوستان و همراهان خوب و همیشگی، قطعه بعدی از مجموعه تک‏نوازی بربت را به نام «انتظار» گوش کنید.

 برای دریافت و شنیدن این قطعه روی لینک زیر کلیک کنید.

 کیفیت 128 Kbps

 در صورتی که نمی‏توانید این آهنگ را با حجم زیاد دریافت کنید، روی لینک زیر کلیک کنید.

 کیفیت 64 Kbps

در آستانه فصل سرد، قطعه زیبای دیگری از مجموعه تک‏نوازی بربت را به نام «پروانه» گوش کنید.

(نقاشی از "جورج پالی" ) 

برای دریافت و شنیدن این قطعه روی لینک زیر کلیک کنید.

 کیفیت 128 Kbps

 در صورتی که نمی‏توانید این آهنگ را با حجم زیاد دریافت کنید، روی لینک زیر کلیک کنید.

 کیفیت 64 Kbps

استاد جعفر عابدینی یکی از اولین و معروف‏ترین سازندگان بربت (عود) در ایران می‏باشد که سازهای ساخت او به دلیل شباهتِ قالب و شیوه‏ی ساخت با سازهای ساخته شده توسط استاد نریمان آبنوسی، طرفداران زیادی در ایران دارد. به بهانه ساخت "بربت الکتریک" گفتگویی با ایشان انجام داده‏ایم که به نظرتان می‏رسد.

 استاد جعفر عابدینی در کارگاه ساز‏سازی

• می‏دانیم که شما علاوه بر ساخت ساز بربت در ساخت سازهای دیگری چون تار و سه‏تار نیز مهارت کافی دارید. چرا در سال‏های اخیر تمرکز سازسازی خود را بر روی ساخت بربت گذاشته‏اید؟!
• بربت یکی از اصیل‎ترین سازهای ایرانی‏ست که قدمت آن به بیش از سه هزار سال می‏رسد و در قدیم دارای چهار رشته از جنس ابریشم و زه (روده گوسفند) بوده است و گاهی به اسم‏های دیگری مثل «رود» نیز خوانده می‏شده و شکل‏های متفاوتی از این ساز در طول تاریخ دیده شده که با گذشت زمان ساز به تکامل رسیده است تا به شکل امروزی درآمده که تعداد سیم‏های آن ده رشته است که از نایلون فشرده و ابریشم با روکش فلزی در ساخت آنها استفاده می‏شود. علاقه من به این ساز باعث شد که فرزندانم را تشویق به یادگیری بربت کنم و هر دوی آنها علاوه بر تحصیلات دانشگاهی در رشته‏های مهندسی و دندانپزشکی، نوازندگان قابلی هستند و پسرم هم‏اکنون با ارکستر سیمرغ همکاری می‏نماید. با توجه به علاقه شخصی خودم به ساز بربت و صدای گرم و دلنشین آن، خواستم که برای گسترش هر چه بیشتر این ساز قدمی هر چند کوچک بردارم و با ساخت این ساز و در اختیار قرار دادن آن به ترویج این ساز در جامعه موسیقی ایرانی کمک بیشتری کنم.

 استاد عابدینی در حال کار بر روی ساز جدید

• علاقه‏مندان بربت‏نوازی در مورد سازهای معمولِ ساخت شما آگاهی دارند، لطفا در مورد این ساز جدیدی که  ساخته‏اید توضیح بدهید.
• از مدت‏ها پیش در فکر ساختن عود الکتریک جهت استفاده در ارکستر بودم و پس از مطرح کردن موضوع با استاد منصور نریمان، با مشورت و صلاحدید ایشان این افتخار را پیدا کردم که با دستیابی به فناوری ساخت این ساز برای اولین بار در ایران موفق به ساخت بربت الکتریک شوم و آن را به جامعه موسیقی کشورمان و نوازندگان ایران تقدیم نمایم.

استاد عابدینی و بربت الکتریک

•  لطفا از ویژگی‏ها و برتری‏های این ساز بفرمایید.
• کیفیت صدای عود الکتریک کاملا شبیه عودهای معمولی‏ست با این تفاوت که کاسه و صفحه ساز از آن حذف شده و به همین دلیل در هر شرایط جوی قابلیت نوازندگی را دارد حتی در هواهای شرجی و با رطوبت بسیار بالا نیز هیچ صدمه‏ای متوجه ساز نخواهد شد و آسیب‏پذیری ساز کمتر از پیش شده است و نوازنده می‏تواند به صورت ایستاده و حتی در حال حرکت نیز به نوازندگی خود ادامه دهد. صدای عود الکتریک علاوه بر اینکه از طریق صدابردار قابل تنظیم است، توسط خود نوازنده نیز در حال اجرا قابل کنترل و تنظیم می‎باشد و چون مستقیما به دستگاه آمپلی‏فایر وصل می‏شود دیگر به میکروفن احتیاجی ندارد و صداهای متفرقه‏ی محیط نیز شنیده نمی‏شود و صدایی رسا و شفاف به گوش شنونده می‏رسد و می‏توان بر حسب نیاز و یا به دلخواه رنگ ساز (زیرخوان و بم‏خوان ساز) را تغییر داد و این امکان تغییر رنگ صدا برای اولین بار برای ساز بربت میسر شده و با هر سلیقه‏ای از نوازندگان قابل تطبیق است. همچنین می‏توان با وصل کردن ساز به دستگاه افکت صداهای مختلف و متنوع دیگری را نیز ایجاد کرد. علاوه بر این شفافیت صدا در تمامی طول دسته ساز یکسان است و کیفیت مطلوبی دارد.
• با تشکر از شما، برایتان آرزوی موفقیت‏های بیشتر دارم.

بعد از گفتگو با آقای جعفر عابدینی خیلی خوشحال بودم که بربت در جامعه موسیقی ایرانی این روزها اینقدر جای خودش را باز کرده که سازندگان فرصت می‏کنند به جز دغدغه‏های عادی و ساخت بربت‏های استاندارد به مطالب نوتر و به مسائلی فراتر و بین‏المللی‏تر نیز بپردازند و یادم آمد تا همین پانزده سال پیش وقتی به بعضی از ساز فروشی‏ها می‏رفتم و می‏گفتم عود یا بربت می‏خواهم حتی خیلی از فروشنده‏ها نیز تعجب می‏کردند و فکر می‎کردند که حتما اشتباه می‏کنم و در واقع تار یا سنتور می‏خواهم!

اما حالا اینقدر نوازنده‏ها و علاقه‏مندان بربت زیاد شده‏اند که علاوه بر اینکه تمام سازفروش‏ها رغبت نشان می‏دهند که در فروشگاه‏هایشان بربت داشته باشند و حتی خیلی ‏از آنها از خارج از ایران هم ساز می‏آورند، سازندگان ساز ما نیز به نقطه‏ای رسیده‏اند که به فراتر از این فکر می‏کنند و به نوآوری می‏اندیشند و این بسیار باعث خوشحالی و افتخار است و نویدبخش روزهای بهتری برای بربت و بربت‏نوازی‏ست.

پدر سنتور ایران، استاد فرامرز پایور نیز از میان ما رفت. استاد پایور از بزرگ‏ترین مردان موسیقی ایران بود و خدمات شایانی برای موسیقی این مرز و بوم انجام داد. مکتبی که استاد پایور برای شیوه‏ی آموزش سازها بنیان نهاد، مورد استفاده بسیاری از نوازنده‏ها برای نگارش کتاب‏های آموزشی سازهایی چون تار، سه‏تار، کمانچه و دیگر سازها قرار گرفت و تاثیر استاد در تمام این رپرتوارها و شیوه‏های آموزشی کاملا مشهود است. استاد با شیوه‏ای که بنیان نهادند همیشه زنده هستند و موسیقی ایرانی همیشه وامدار تلاش‏های استاد فرامرز پایور خواهد بود و نمی‏تواند تاثیرگذاری ایشان را در هم‏نسلان و موسیقی پس از او فراموش کند. در فقدان این گوهر موسیقی ایران، متاثر و اندوهگینیم. درگذشت ایشان را به جامعه موسیقی کشورمان و خانواده ایشان تسلیت می‏گوییم و برای روح بزرگ‏شان آرزوی آرامش می‏کنیم.

در پی درگذشت این استاد بزرگ موسیقی ایرانی، از خانم گلناز جمشیدی از نوازندگان سنتور و از شاگردان ایشان خواسته‏ایم که در مورد استادشان برایمان صحبت کنند.

« باز هم هنرمند دیگری را از دست دادیم. هنرمندی منظم، دقیق و دلسوز. نمی‏دانم چند سال یا چند دهه باید بگذرد تا شاید نظیرش را دوباره بیابیم. چگونه می‏توانیم تلاش‏های بی‏دریغ استاد فرامرز پایور  برای خلق، حفظ و اشاعه آثار ارزشمند موسیقی را نادیده بگیریم. به جرات می‏توانیم بگوییم تلاش‏ها، آثار مکتوب و خدمات استاد پایور برای موسیقی‏دانان بنام معاصر، هم نوازندگان سنتور و هم نوازندگان سازهای دیگر به سان چراغی پرفروز برای نشان دادن راه صحیح در تعلیم، خلق و اجرای موسیقی ایران است.

قریب پنجاه سال پیش که رپرتوار برای بسیاری از سازها از جمله سنتور بسیار محدود و انگشت شمار بوده، استاد با دوراندیشی خاص خود با پایه‏ریزی مکتب پایور نردبانی را ساخت که تک تک پله‏های آن قدم بلندی در ترویج موسیقی ایران بود. خدمات ارزنده استاد تنها در زمینه ساز سنتور خلاصه نمی‏شود. وی با نگاه محققانه خویش اقدام به جمع‏آوری ردیف آوازی استاد عبداله دوامی و تصنیف‏های قدیمی و مجموعه آثار درویش‏خان و رکن‏الدین‏خان نمود که کم‏کم رو به فراموشی می‏رفتند.

در دهه چهل اگر هنرجویی علاقه‏مند به نواختن ساز سنتور بود تنها مرجعش ردیف استاد صبا بود که برای هنرجوی مبتدی بسی دشوار می‏نمود. استاد پایور با انتشار کتاب دستور سنتور در آن زمان این راه را آسان‏ نمود. کتابی که تاکنون حدود یکصد هزار نسخه از آن مورد استفاده هنرجویان سنتور قرار گرفته و هنوز هم می‏گیرد. اگر نگاهی به مکتب استاد پایور بیاندازیم، توالی مطالب چاپ شده و قابل اجرا برای هنرجویان از آسان به مشکل و از ساده به پیچیده است و این کار اینقدر نرم و آرام پیش می‏رود که هنرجو به راحتی می‏تواند رفته‏رفته به تکنیک‏های برتر دست یابد. لازم به یادآوری است که استاد هم سبک مخصوص به خود و هم مکتب منحصر به فرد داشت (واژه سبک و مکتب با یکدیگر تفاوت دارند. مکتب در مورد شیوه‏های تدریس و آموزش و سبک در مورد شیوه‏های نوازندگی و آهنگسازی به کار می‏رود).

من مدتی افتخار شاگردی نزد ایشان را داشتم. با اینکه مانند دیگر هنرجویان از شروع آموزش از مکتب ایشان استفاده کرده بودم اما زمانی که پس از گذشت هشت سال از شروع کارم خدمت ایشان رفتم درست مثل یک نوزاد دوباره متولد شدم. به راستی که حضور و نفس استادانی همچون فرامرز پایور جانی دوباره به روح و فکر انسان می‏بخشد. »